Diagnostyka chorób włosów wymaga precyzyjnej analizy skalpu, włosów, szczegółowego wywiadu z pacjentem, badania przedmiotowego oraz wykorzystania wyników dostępnych badań diagnostycznych. W poniższym tekście opisane zostały metody badań służące analizie włosów i owłosionej skóry głowy. W szczególności uwzględniona została trichoskopia, jako nieinwazyjna metoda diagnostyczna o największej użyteczności w gabinetach trychologicznych, także w naszym Instytucie Cosmedic w Bydgoszczy.

Trichoskopia

Trichoskopia jest stosunkowo nową, opracowaną przez polskich dermatologów, metodą diagnostyczną, opierającą się na technice dermatoskopii lub wideodermatoskopii. Metoda ta umożliwia obserwację i ocenę struktur na poziomie naskórka, granicy skórno-naskórkowej i górnych warstw skóry właściwej oraz włosów. Jest to technika, która pozwala na uzyskanie powiększeń 10 x (przy pomocy dermatoskopu ręcznego) lub wyższych (przy pomocy wideodermatoskopu).

W trichoskopii dokonuje się oceny łodyg włosów oraz struktur skóry owłosionej głowy, w tym w szczególności ujść mieszków włosowych, stanowiących górną część kanału włosa, skóry otaczającej mieszek oraz naczyń włosowatych. W niektórych przypadkach konieczne jest wykonanie dodatkowego badania brwi lub rzęs i innego owłosienia, co pozwala na uzyskanie informacji istotnych diagnostycznie.

Jednym z najważniejszych postępów, jaki niesie za sobą trichoskopia, jest możliwość oceny struktury łodygi włosa bez konieczności pobierania włosów do badania metodą mikroskopii świetlnej. Oznacza to, że wybierając się do dyplomowanego trychologa na wizytę, możemy od razu poznać stan swojej skóry głowy i dostosować odpowiednią do problemu terapię bez konieczności dłuższego czekania na wyniki.

Znaczną korzyścią, jaką niesie za sobą trichoskopia, jest także możliwość różnicowania łysienia androgenowego kobiet z przewlekłym łysieniem telogenowym, różnicowanie łysienia plackowatego z trichotillomanią oraz różnicowanie różnych postaci łysienia bliznowaciejącego. Ponadto metoda ta daje możliwość łatwego różnicowania włosów wypadających z włosami łamiącymi się, co zazwyczaj nie jest proste w ocenie klinicznej lub ocenie innymi dostępnymi metodami diagnostycznymi. W ostatnim przypadku zauważono, że trichoskopia może również być wykorzystana w różnicowaniu chorób zapalnych skóry, w szczególności w łuszczycy łojotokowego zapalenia skóry głowy.

Trichoskopia a wypadanie włosów

Sugeruje się, że włosów nie powinno wypadać więcej niż 50-100 na dobę i nie więcej niż 200 podczas mycia. W rzeczywistości parametr ten nie jest ani obiektywny, ani przydatny do celów diagnostycznych. Stopień, w jakim pacjent zauważa i jest w stanie policzyć wypadające włosy, zależy od wielu czynników np. od długości włosów i ich barwy. Liczba włosów wypadających w jednostce czasu w ramach prawidłowego cyklu włosowego zależy też od liczby włosów na głowie. Średnia liczba mieszków włosowych na skórze głowy wynosi: u blondynów 130 000, u osób ciemnowłosych 110 000, a u osób z rudymi włosami 90 000.

Należy też zwrócić uwagę, że część chorób przebiegających z łysieniem nie jest związana ze zwiększonym wypadaniem włosów. Przykładem może być łysienie androgenowe, w którym dochodzi to stopniowej miniaturyzacji mieszków, a włosy stają się coraz cieńsze i krótsze, natomiast może nie być epizodów zwiększonego wypadania włosów terminalnych. Również nadmierna łamliwość włosów może wiązać się z błędną oceną liczby wypadających włosów, tym samym zaburzając percepcję skali problemu.

Test mycia (Wash Test)

Test mycia został zaproponowany wiele lat temu jako metoda różnicowania łysienia. Wypadanie dużej liczby włosów podczas rutynowego mycia włosów miało wskazywać na łysienie telogenowe, natomiast wypadnięcie małej liczby włosów na łysienie androgenowe. Wobec istnienia nowych, precyzyjnych metod diagnostycznych test mycia należy uznać za historyczny i nieprzydatny w obecnej praktyce dermatologicznej.

Test pociągania (Pull Test)

Badanie polega na delikatnym pociągnięciu po 40-60 włosów w trzech lokalizacjach na skórze owłosionej głowy. Jeśli w rękach lekarza zostają w dowolnej lokalizacji ponad
3 włosy lub ponad 10 włosów łącznie, uznaje się, że test jest dodatni. Istnieją różne warianty tego badania. Niektórzy autorzy sugerują wykonanie badania w czterech lokalizacjach na skórze głowy i uznają, że wynik jest dodatni przy 6 włosach pozostających w palcach. Włosy, które zostają w palcach, są włosami telogenowymi, a odsetek tych włosów może odpowiadać odsetkowi włosów w tej fazie.

Test pociągania można niekiedy wykorzystać jako badanie uzupełniające,
w szczególności do oceny aktywności choroby. W przypadku badania aktywności łysienia plackowatego należy pociągać włosy z obrzeża ogniska. Test jest trudny do wykonania
u osób z bardzo krótkimi włosami.

Ważenie włosów

Metoda ważenia włosów jest wykorzystywana niekiedy do badań klinicznych, ale jest mniej przydatna w praktyce dermatologicznej. Badanie rozpoczyna się od ogolenia fragmentu skóry owłosionej o wielkości 1,34 cm2. Następnie, oceniając stosowaną metodę terapeutyczną lub kosmetyczną, pozwala się włosom odrastać przez 4-24 miesiące. Po tym okresie włosy obcina się i waży. Później wykonuje się tę samą procedurę raz jeszcze, ale bez stosowania leku lub kosmetyku. W ostatnim etapie badania porównuje się ciężar badanych włosów w pierwszym etapie z ciężarem w drugim etapie. Uznaje się, że lek lub kosmetyk wpływał korzystnie na jakość włosów, jeśli ciężar pierwszej próbki jest niższy niż ciężar drugiej próbki. Wobec istnienia nowoczesnych technik diagnostycznych również metoda ważenia jest coraz rzadziej stosowana w dermatologii.

Trichogram

Trichogram jest metodą, która mimo istotnego postępu nauki w ostatnich latach pozostaje przydatną techniką badania włosów w dermatologii i najszerzej stosowaną metodą diagnostyczną w trychologii. Badanie polega na ocenie mikroskopowej około 100 opuszek włosów pacjenta pobranych przez lekarza. Włosy zazwyczaj pobiera się w równych ilościach z dwóch okolic owłosionej skóry głowy: pierwszą lokalizacją jest okolica czołowa, drugą – okolica potyliczna. W przypadku potwierdzonego łysienia plackowatego zalecaną lokalizacją pobrania włosów jest bezpośrednie otoczenie ogniska wyłysienia oraz symetrycznie zlokalizowana skóra. Niektórzy dermatolodzy preferują pobieranie włosów z czterech okolic: czołowej, potylicznej oraz obu skroniowych.

Trichogram ma największą wartość diagnostyczną w rozpoznawaniu ostrego łysienia telogenowego. W takich przypadkach odsetek włosów telogenowych jest znacząco podwyższony i może nawet dwukrotnie lub więcej przekraczać górną granicę normy.

W łysieniu anagenowym stwierdza się zwiększony odsetek włosów ułamanych/dystroficznych. W przypadku łysienia androgenowego wyniki trichogramu nie są jednoznaczne. Takie rozpoznanie może sugerować nieco zwiększony odsetek włosów telogenowych (choć nie tak znaczący jak w ostrym łysieniu telogenowym) i włosów dysplastycznych, a także cechy miniaturyzacji włosów w trichogramie. Interpretację wyników utrudnia nieobejmowanie pincetą, i w ślad za tym nieobejmowanie badaniem włosów meszkowych, występujących charakterystycznie w łysieniu androgenowym. Podstawową trudnością jest jednak interpretacja wyników w częstych przypadkach nakładania się różnych przyczyn łysienia niebliznowaciejącego u tego samego pacjenta.

Trichogram jednostki powierzchni (Unit Area Trichogram)

Trichogram jednostki powierzchni jest mało przydatnym badaniem, w którym klinicznie
i mikroskopowo ocenia się włosy pobrane z powierzchni 60 mm2. Większość ekspertów stoi na stanowisku, iż próbka pobrana z tak małej powierzchni skóry nie jest reprezentatywna i wystarczająca do wysnucia istotnych klinicznie wniosków.

Mikroskopia świetlna

Metoda klasycznej mikroskopii świetlnej służy do oceny łodyg włosów. Jest szczególnie przydatna w przypadku dystrofii uwarunkowanych genetycznie. Do badania pobieranych jest zazwyczaj kilka do kilkudziesięciu włosów. Warto jednak podkreślić, że w przypadku niektórych chorób znalezienie pojedynczego włosa z charakterystyczną anomalią, pozwalającą na ustalenie właściwego rozpoznania, wymaga pobrania znacznie większej liczby włosów. Przykładem takiej choroby może być zespół Nethertona, w przypadku którego niezbędne jest niekiedy pobranie kilkuset lub nawet powyżej tysiąca włosów. Niektórzy eksperci sugerują, aby w przypadku podejrzenia zespołu Nethertona
i negatywnego wyniku badania mikroskopowego łodyg włosów do kolejnego badania pobrać włosy z brwi.

Mikroskopia w świetle spolaryzowanym

Badanie przy użyciu mikroskopu ze światłem spolaryzowanym umożliwia ocenę kory
i struktury włosa. Metoda jest wykorzystywana w przypadku zwiększonej łamliwości włosów i podejrzenia niektórych wrodzonych chorób łodygi włosa, w tym na przykład trichotiodystrofii, monilethrix lub pili annulati.

Elektronowa mikroskopia skaningowa i transmisyjna mikroskopia elektronowa

Obydwie te metody nie znajdują szerokiego zastosowania w codziennej praktyce trichologicznej. Jednorazowe badanie pozwala na ocenę małego fragmentu jednego włosa, co powoduje, że wynik badania jest mało reprezentatywny. Dodatkowym problemem jest ryzyko uszkodzenia włosa w czasie przygotowywania materiału do badania oraz w trakcie samego badania. Wspomniane metody używane są niekiedy jako metody uzupełniające do zobrazowania lub uszczegółowienia zmian zidentyfikowanych przy użyciu innych metod.

Fototrichogram

Fototrichogram jest badaniem nieinwazyjnym, które opiera się na wykonywaniu fotografii macro skóry owłosionej głowy. Po ogoleniu fragmentu skóry głowy wykonywana jest pierwsza fotografia. Po około 72 godzinach wykonuje się ponowną fotografię. Włosy anagenowe urosną na długość około 1 mm, natomiast włosy telogenowe nie będą praktycznie niewidoczne. Będą widoczne jedynie ujścia mieszków włosowych. Daje to podstawę do obliczenia stosunku włosów anagenowych do telogenowych.

Formą udoskonalenia tej metody jest fototrichogram wzmocniony kontrastem który daje dodatkowo możliwość obserwowania cienkich i jasnych łodyg włosów mieszkowych.

Trichoskan

Trichoskan jest skomputeryzowaną wersją fototrichogramu. System pozwala na zautomatyzowane ustalenie odsetka włosów anagenowych i telogenowych w polu widzenia o powierzchni 0,25 cm2 oraz ocenę gęstości włosów.

Może Cię również zainteresować: Regeneracja włosów

Należy podkreślić, że ostatnie lata przyniosły ogromny postęp w diagnostyce łysienia
i nadal obserwuje się intensywny rozwój nowych technik badawczych. W naszym Instytucie Cosmedic w Bydgoszczy zajmujemy się diagnostyką chorób skóry głowy i problemami dotyczącymi włosów. Jeśli chcesz skorzystać z pomocy naszych specjalistów to umów się na wizytę już dziś!